The big thaw, Permafrost

Fairbanks - Mét de recente opwarming van de aarde neemt ook het smelten van de eeuwig bevroren grond (of permafrost) toe. In Fairbanks, hartje Alaska, komen de gevolgen letterlijk aan de oppervlakte: wegen verzakken, huizen staan scheef en bossen lijken wel dronken geworden. Voor de bevolking slechts een bron van ergernis. Voor wetenschappers een grote zorg. Bij smeltende permafrost komen enorme hoeveelheden methaan vrij, een 80 keer zo sterk broeikasgas als kooldioxide.

Torre Jorgenson, permafrostdeskundige bij ABR Environmental Services in Fairbanks, zit er bijna met z'n neus bovenop. Schuin tegenover z'n kantoor, aan de overkant van de weg, toont hij de verwoestende effecten. "Maar eigenlijk begint het hier", zegt hij, wijzend op de hobbels in de weg. Seizoen na seizoen heeft men er al tonnen gravel in moeten stoppen. "Onder deze grond zit in meer of mindere mate ijs", licht Jorgenson toe. "Als dat dooit, stroomt het water weg en stort de weg op de meest ijshoudende plaatsen in. Misschien tien tot vijftien jaar, dan is deze hele weg pulp geworden."

In de lager gelegen bossen langs de weg komen de effecten van smeltende permafrost pas goed aan de oppervlakte. Letterlijk. Het lijkt net alsof een godenhand gaten in het landschap heeft gedrukt. Omdat bomen op deze breedte, vlakbij de boomgrens, nauwelijks vier meter per eeuw groeien, kunnen ze op sommige plaatsen geen gelijke tred houden met de dooi.

Afhankelijk van die snelheid staan de zwarte sparren en witte berken meer of minder scheef. Of ze kantelen zelfs geheel, vaak in stilstaande veenpoelen die er twintig, dertig jaar geleden nog niet waren. Jorgenson noemt dit gebied daarom ook beeldend 'de dronken bossen'. "Permafrost kent drie karakteristieken", heeft hij net daarvoor in z'n kantoor uitgelegd. "

Grond wordt droger zodat de verdamping toeneemt. Water loopt weg naar poelen en meren. En vegetatie verdwijnt in het veen waardoor eenden en vissen weggaan. In de Tanana vallei is is al 40 procent van het land ineengestort door het verdwijnen van de permafrost."
"Het grootste effect", laat hij later weten, "is dat de vegetatie, als het in poelen en meren valt, begint te rotten en er methaan vrijkomt. Je kan het zelfs bijna ruiken. De dooi begon zo'n 150 jaar geleden, toen de kleine ijstijd eindigde. Sindsdien zijn de gemiddelde jaarlijkse temperaturen op aarde met zo'n 3 graden gestegen." Jorgsenson plaats vraagtekens bij klimaatmodellen. Die voorspellen dat de permafrost over honderd jaar verdwenen zal zijn. "Zo'n vaart zal het niet lopen", zegt hij. "Het proces wordt afgeremd door de organische laag boven de permafrost. Het duurt zeker nog twee- tot driehonderd jaar."

Ruth Macchione, een 77-jarige vrouw van Schotse afstamming, ondervindt de gevolgen van smeltende permafrost aan den lijve. Al van kinds af was ze vertrouwd met het verschijnsel. Zonder er veel aandacht aan te besteden. In 1957 bouwde wijlen haar man Peter, mechanicien bij de luchtmacht, een stevig berkenhouten huis met prachtig uitzicht over de Goldstream vallei. Ruth en Peter voedden er negen kinderen op, tuinierden, hielden er vee en een sledehondenteam.

Het huis, gebouwd op een betonnen plaat, bleef staan. Hoewel, staan? Door smeltende permafrost begon het steeds verder te verzakken. Totdat het zo scheef stond dat het onbewoonbaar werd. "Niemand dacht eraan dat dit slechte grond kon zijn", vertelt de praatgrage oma."Uiteindelijk moest ik zeven jaar geleden noodgedongen verhuizen",

vertelt ze in haar nieuwe woning die, tientallen meters verderop, op vele betonnen palen is gebouwd.
Ruth maakt zich meer zorgen over haar uitvallende witte haar dan over de oude woning. Aan afbreken denkt ze geen moment. "Ik heb er bijna veertig jaar met Peter en m'n kinderen gewoond. 'Home is where your heart is'. M'n zonen beloven nu al tijden het huis, net als dit, op palen te zetten..."

Vladimir Romanowsky bezoekt Ruth enkele keren per jaar. De 51-jarige professor, verbonden aan het Geofysisch Instituut van de UAF (University of Fairbanks Alaska), geldt als éen van de grootste permafrostdeskundigen ter wereld. "Ruths oplossing - het huis op palen zetten - is wel het beste."
Waar Romanowsky bezorgd over is, zijn de gashydraten die in de permafrost zitten opgesloten, methaanverbindingen met ijs die de twee kinderen van Jorgenson 's winters met zichtbaar plezier aansteken. "We weten niet waar, hoeveel en hoe diep die zitten. Of met welke snelheid ze vrijkomen", zegt hij. Volgens hem is het echter wel zeker dat deze gashydraten tien tot honderd keer zoveel kunnen bijdragen aan het broeikaseffect. "Het zal zeker niet helpen als we nog meer broeikasgassen de lucht injagen en het smelten van de permafrost versnellen", besluit de professor bijna ironisch.

GPD bladen, 7 okt 2006